Οθόνες, τελικά πόση ζημιά προξενούν στα μάτια των παιδιών?

Είναι γεγονός ότι ένα πολύ μεγάλο ποσοστό των παιδιών σχολικής ηλικίας έχουν πρόσβαση σε ηλεκτρονικούς υπολογιστές στο σχολείο ή στο σπίτι.
Σε Ευρώπη και Αμερική αλλά τα τελευταία χρόνια και στην Ελλάδα τα παιδιά αφιερώνουν 1-3 ώρες καθημερινά μπροστά από την οθόνη ενός υπολογιστή για σχολικές  δραστηριότητες αλλά και για παιχνίδι.
Μέχρι και πριν από 20 χρόνια τα περισσότερα παιδιά έπαιζαν σε ανοικτούς χώρους με αποτέλεσμα η μακρινή όραση να είναι περισσότερο σημαντική. Αντιθέτως, σήμερα η πλειοψηφία των παιδιών απασχολείται μπροστά σε οθόνες με αποτέλεσμα προβλήματα που μέχρι και πριν από λίγα χρόνια δεν ήταν γνωστά.

Υπάρχουν πολλοί λόγοι που θα πρέπει οι γονείς να λάβουν υπόψη ώστε να θέσουν όρια στον χρόνο που τα παιδιά αφιερώνουν μπροστά σε οθόνες. Από το να ενθαρρύνουν το παιχνίδι στην ύπαιθρο και την υγιή δραστηριότητα, να καλλιεργήσουνε υγιεινές συνήθειες ύπνου, να προωθήσουν τις διαπροσωπικές κοινωνικές σχέσεις και πιο σημαντικό να διαφυλάξουν την υγεία των ματιών.

Παραθέτουμε μερικά από τα πιο συχνά οφθαλμικά προβλήματα που προκαλούνται από υπερβολική χρήση οθονών.

Κόπωση των οφθαλμών

Η κόπωση των ματιών ή αλλιώς ασθενωπία – χαρακτηρίζεται από δυσφορία στα μάτια, θολή όραση και πονοκέφαλο. Η ασθενωπία μπορεί να προκληθεί από υπερβολική χρήση του ματιού, όπως συμβαίνει μετά από παρατεταμένη εστίαση σε οθόνες. Οποιαδήποτε αντανάκλαση επί της οθόνης μπορεί να καταπονήσει περαιτέρω τα μάτια.

Παιδιά με ασθενωπία μπορεί να παραπονιούνται για πονοκεφάλους, πόνο στους οφθαλμούς ή αίσθημα κόπωσης που μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να χάσουν το ενδιαφέρον τους για κοντινές εργασίες όπως το διάβασμα.

Ξηροφθαλμία και ερυθρότητα

Τα μάτια στεγνώνουν και ερεθίζονται μετά από παρατεταμένη χρήση οθονών. Γνωρίζουμε ότι φυσιολογικά βλεφαρίζουμε/ανοιγοκλείνουμε τα μάτια μας περίπου 16 φορές το λεπτό. Αυτό βοηθά στην διαρκή ανανέωση του δακρυικού φιλμ που καλύπτει την επιφάνεια των οφθαλμών και συμβάλει στην ευκρινή όραση. Μελέτες δείχνουν ότι ο βλεφαρισμός μειώνεται σημαντικά κατά την υπερβολική χρήση οθονών με αποτέλεσμα  την ξηροφθαλμία.

Απώλεια εύρους εστίασης

Όταν τα μάτια των παιδιών παραμένουν εστιασμένα σε κοντινή απόσταση για μεγάλα χρονικά διαστήματα, δυσκολεύονται ακολούθως στην προσαρμογή στην μακρινή όραση. Αυτό οφείλεται στην μείωση των φυσιολογικών εφεδρειών που έχουμε ώστε να εστιάζουμε σε κοντινές και μακρινές αποστάσεις.

Μυωπία

Μελέτες έχουν δείξει ότι τα παιδιά που περνούν περισσότερο χρόνο σε εσωτερικούς χώρους έχουν περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν μυωπία. Ο ακριβής μηχανισμός εξακολουθεί να μελετάται, αλλά οι ερευνητές πιστεύουν ότι το υπεριώδες φως παίζει σημαντικό ρόλο στην υγιή ανάπτυξη των ματιών. Κατά συνέπεια η μείωση έκθεσης στο φυσικό ηλιακό φως επιδρά στην εξέλιξη της μυωπίας. Το ποσοστό των παιδιών σε αρχικό στάδιο μυωπίας έχει αυξηθεί από το 12% στο 25% τα τελευταία 30 χρόνια ενώ το ποσοστό των παιδιών 7-9 ετών με μυωπία έχει τριπλασιαστεί κατά την τελευταία τριετία αγγίζοντας το 35%.

Επιπτώσεις στον ύπνο και την υγεία

Ο χρόνος στην οθόνη μπορεί επίσης να διαταράξει τον ύπνο των παιδιών. Το συναρπαστικό περιεχόμενο πολλών βιντεοπαιχνιδιών συμπαρασύρει το παιδί σε παρατεταμένη αγρύπνιση όταν φυσιολογικά θα έπρεπε να κοιμάται. Επιπλέον, οι έρευνες δείχνουν ότι το μπλε φως που εκπέμπεται από υπολογιστές και παρόμοιες συσκευές το βράδυ αλλάζει τους ρυθμούς ύπνου του εγκεφάλου. Ο εγκέφαλος διαβάζει το φως της οθόνης ως «φως ημέρας» αλλάζοντας τον κιρκάδιο ρυθμό του σώματος με αρνητικές συνέπειες στον ύπνο.

Συμβουλές για την πρόληψη της καταπόνησης των ματιών

Οι περισσότερες οικογένειες αδυνατούν να αφαιρέσουν εντελώς τις συσκευές από τη ζωή των παιδιών τους. Αποτελούν μέρος της ζωής τους στον σύγχρονο κόσμο. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να προστατέψουμε τα μάτια των παιδιών διδάσκοντάς τους ασφαλέστερο τρόπο χρήσης των οθονών.

• Εφαρμόστε τα συχνά διαλείμματα από την κοντινή εργασία. Εφαρμόστε τον κανόνα “20-20-20”: Κάθε 20 λεπτά μετατοπίστε τα μάτια σας για να δείτε ένα αντικείμενο τουλάχιστον 20 πόδια (6 μέτρα) μακριά, για τουλάχιστον 20 δευτερόλεπτα. Αυτό επιτρέπει στα μάτια να χαλαρώσουν και να επιστρέψουν στη φυσική τους θέση χαλάρωσης.
• Ενθαρρύνετε δύο ώρες υπαίθριου παιχνιδιού σε ημερήσια βάση για την υγιή ανάπτυξη του συστήματος εστίασης των ματιών και την αποτροπή της μυωπίας.
• Ενθαρρύνετε τα παιδιά να εργάζονται σε μεγαλύτερες οθόνες. Όσο μικρότερη είναι μια οθόνη τόσο μεγαλύτερη κόπωση προκαλείται στα μάτια των παιδιών στην προσπάθεια να εστιάσουν σε αυτήν.
• Μειώστε την φωτεινότητα της οθόνης και τυχόν αντανακλάσεις για να εξασφαλίσετε άνετη προβολή.
• Η θέση εργασίας στον υπολογιστή θα πρέπει να είναι προσαρμοσμένη στις διαστάσεις του παιδιού και όχι σε εκείνες ενός ενήλικα. Η απόσταση που προτείνεται μεταξύ της οθόνης του υπολογιστή και των ματιών είναι περίπου τα 50-60 εκατοστά.

Τηρείτε τον τακτικό οφθαλμολογικό έλεγχο ως μέρος της υγειονομικής περίθαλψης του παιδιού σας. Η όραση του παιδιού είναι μια ταχέως αναπτυσσόμενη αίσθηση. Αξίζει τακτικό έλεγχο για έγκαιρη θεραπεία ώστε να διασφαλιστούν τα καλύτερα αποτελέσματα.

Ευάγγελος Δρίμτζιας MD PhD MRCOphth

Χειρουργός Παιδοφθαλμίατρος

Ειδικός σε Στραβισμό Παίδων/Ενηλίκων

Διδάκτωρ Ιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών